Het afgelopen politieke jaar laat zien dat politieke invloed in Nederland niet altijd direct zichtbaar is. Hoewel coalitiepartijen formeel veel wetten konden doorvoeren, wisten ook oppositie- en middelgrote fracties inhoudelijk invloed uit te oefenen, bijvoorbeeld via moties, amendementen, commissies en debatten.
Bovendien gaat invloed op de politieke agenda niet alleen om het aantal zetels of aangenomen wetten, maar ook om welke onderwerpen prioriteit kregen, welke moties en amendementen werden aangenomen en hoe de Kamer debatteerde over cruciale dossiers. Daarnaast konden kleinere partijen hun invloed laten gelden bij onderwerpen waarbij coalitie en oppositie afhankelijk waren van steun voor controversiële beslissingen.
Politieke invloed meten: onze aanpak
Politieke invloed is veelomvattend en kan op verschillende manieren worden geanalyseerd. Daarom hebben wij voor deze analyse een methode ontwikkeld die verschillende vormen van invloed combineert, zoals moties, amendementen, commissiewerk, debatdeelname en bovendien media-optreden.
Op deze manier ontstaat een genuanceerd beeld van welke partijen het afgelopen jaar het meeste effect hadden op de besluitvorming in de Tweede Kamer, zonder dat wij pretenderen dat dit de enige manier is om invloed te meten.
Impactscore-componenten
De impactscore per partij is gebaseerd op vijf componenten:
- Aangenomen wetten – formele wetgevende macht
- Aangenomen moties – invloed op specifieke beleidsaanpassingen
- Amendementen en commissiewerk – tactische invloed in detail
- Actieve debatdeelname – zichtbaar zijn en invloed op de agenda
- Publieke en media-impact – politieke druk en framing
Politieke invloed en agenda-sturing in Nederland
De coalitiepartijen bepaalden formeel veel onderwerpen, vooral bij economie, infrastructuur en digitale innovatie. Tegelijkertijd konden oppositie- en middelgrote fracties via moties en amendementen inhoudelijke richting geven. PVV (deels vanuit de coalitie en deels vanuit de oppositie), GroenLinks–PvdA, SP en andere fracties konden bepaalde onderwerpen prominent op de politieke radar zetten. Vooral als de coalitie afhankelijk was van steun van de oppositie.
De kleinere fracties konden ook via moties, amendementen en commissies hun invloed laten gelden bij specifieke beleidsdossiers. Zo konden zij de uitkomst van debatten en besluitvorming op belangrijke thema’s beïnvloeden.
Kortom, formele agenda-invloed lag vooral bij de coalitie. Terwijl strategische agenda-invloed juist bij kleine en middelgrote partijen doorslaggevend kon zijn.
Overzicht: wetten en moties per partij
| Partij | Aangenomen wetten | Aangenomen moties | Totale impactscore |
|---|---|---|---|
| VVD | Hoog | Middel | Hoog |
| D66 | Middel | Hoog | Hoog |
| GroenLinks–PvdA | Laag | Hoog | Middel/hoog |
| CDA | Middel | Middel | Middel |
| PVV | Laag | Laag/Middel | Middel |
| Overig | Laag | Laag | Laag |
Toelichting:
De categorie “Overig” omvat kleinere partijen zoals BBB, Volt, SGP, ChristenUnie, DENK, PvdD en 50PLUS. Voor het afgelopen regeringsjaar geldt dat hun invloed op aangenomen wetten, moties en amendementen over het algemeen laag was. Toch konden sommige van deze partijen hun invloed laten gelden bij specifieke beleidsdossiers, zoals landbouw, stikstof, sociaal-culturele onderwerpen of Europese thema’s.
Hoewel de BBB deel uitmaakte van de coalitie, bleef de meetbare impact in wetten en aangenomen moties beperkt. De partij oefende haar invloed vooral uit door bijsturing en vertraging van beleid op landbouw- en stikstofdossiers, een vorm van macht die minder zichtbaar is in kwantitatieve analyses.
Conclusie: politieke invloed in Nederland
Het afgelopen jaar laat zien dat politieke macht veelzijdig is: coalitiepartijen bepaalden formeel beleid, oppositiepartijen stuurden inhoudelijke richting via moties en amendementen, terwijl kleine tot middelgrote partijen strategische invloed konden uitoefenen bij specifieke dossiers.
Vooruitblik: het politieke spel wordt nog complexer met een minderheidskabinet, omdat kleine en middelgrote fracties doorslaggevend kunnen zijn. In deel twee wordt onderzocht hoe deze nieuwe situatie de macht in de Tweede Kamer beïnvloedt.
Methodologische verantwoording
Deze analyse brengt de politieke impact van partijen in de Tweede Kamer in kaart over het afgelopen regeringsjaar. Daarbij is gekozen voor een combinatie van kwantitatieve en kwalitatieve indicatoren, om politieke invloed breder te benaderen dan alleen het aantal zetels of coalitiedeelname.
De kwantitatieve component bestaat uit het aantal aangenomen wetsvoorstellen en aangenomen moties waarbij partijen als indiener of mede-indiener betrokken waren. Daarnaast is gekeken naar parlementaire activiteit, waaronder deelname aan debatten en commissievergaderingen.
De kwalitatieve component betreft de inhoudelijke relevantie van voorstellen en moties, beoordeeld op beleidsdomein en hun effect op lopend of vastgesteld beleid. Deze beoordeling is gebaseerd op openbare Kamerstukken, stemmingsuitslagen en parlementaire verslaglegging.
De gehanteerde impactscore is indicatief en bedoeld om verschillen in parlementaire invloed inzichtelijk te maken, niet om exacte ranglijsten vast te stellen. Alle gebruikte gegevens zijn afkomstig uit openbare en verifieerbare bronnen.
Bronvermelding
-
Tweede Kamer der Staten-Generaal – Overzicht wetsvoorstellen
Officiële databank met alle ingediende en aangenomen wetsvoorstellen per Kamerjaar, inclusief initiatiefnemers en stemmingsuitslagen. -
Tweede Kamer der Staten-Generaal – Moties
Overzicht van ingediende en aangenomen moties, inclusief indieners, mede-indieners en stemmingen. -
Officiële Bekendmakingen (Overheid.nl)
Publicaties van aangenomen wetten, Kamerstukken en formele besluitvorming van het parlement. -
Tweede Kamer – Commissievergaderingen
Informatie over commissies, vergaderfrequentie, aanwezige Kamerleden en inhoudelijke behandeling van dossiers. -
Parlement.com
Achtergrondinformatie over politieke partijen, Kamerleden, stemgedrag en parlementaire verhoudingen. -
Kiesraad
Officiële gegevens over zetelverdeling en fractievorming in de Tweede Kamer. -
Rijksoverheid – Regeringsbeleid
Overzicht van kabinetsbeleid en beleidsprioriteiten die in wetgeving en Kamerstukken zijn uitgewerkt.