Throwback Thursday: de geschiedenis van house

Deze week vindt voor de dertigste keer Amsterdam Dance Event (ADE) plaats. Dj’s, producers en liefhebbers van onder meer house, techno, trance, afrohouse, disco en hardcore vinden elkaar hier. Op honderden locaties komen verschillende scenes en generaties samen. Een goede aanleiding om terug te kijken naar de clubs, dj’s en gemeenschappen die deze muziekgeschiedenis hebben gevormd.

House ontstond in het Chicago van de jaren tachtig, vanuit de zwarte Amerikaanse muziekcultuur. Disco, soul, funk en gospel vormden belangrijke bouwstenen. Zwarte en queer gemeenschappen speelden een centrale rol in de clubs waar dj’s bestaande muziek met drumcomputers, elektronische producties en lange mixen tot een nieuw geluid smeedden. Vanuit Chicago verspreidde house zich over de wereld. In Amsterdam kregen clubs als de RoXY en iT een eigen plaats in die ontwikkeling. In Rotterdam werd Parkzicht een belangrijk podium voor de overgang van house en rave naar de hardere sound die later met hardcore en gabber werd verbonden.

De Throwback Thursday-playlist telt deze week honderd tracks en volgt die ontwikkeling. Via de platen die vooral in clubs en dj-sets hun betekenis kregen.

Chicago: zwarte muziek als basis voor house

De wortels van house liggen in de zwarte Amerikaanse muziekcultuur. Disco, soul, funk en gospel maken deel uit van een traditie waarin dans, gemeenschap en vrijheid belangrijk waren. In Chicago kwamen die elementen samen in clubs waar zwarte en queer bezoekers een centrale rol speelden. Dj Frankie Knuckles draaide in de Warehouse, de club waaraan house zijn naam ontleent. Hij bouwde voort op bestaande platen door lange overgangen te maken en ritmes te verlengen. Tegelijkertijd ontwikkelden producers als Jesse Saunders, Jamie Principle, Marshall Jefferson en Larry Heard nieuwe elektronische producties die aansloten bij wat dj’s op de dansvloer nodig hadden.

Nummers als On and On, Move Your Body en Can You Feel It laten horen hoe breed de vroege house al was. Sommige tracks draaiden vooral om een stuwend ritme, andere behielden de warmte van disco en soul. Met Acid Tracks van Phuture kwam daar de karakteristieke, vervormde klank van de Roland TB-303 bij. Acid house kreeg daarmee een herkenbaar geluid dat later ook in Europa veel navolging kreeg.

House was in deze beginperiode in de eerste plaats clubmuziek. De dj, de geluidsinstallatie en de reactie van de dansvloer waren minstens zo belangrijk als de plaat zelf. Die benadering zou ook de Europese clubcultuur beïnvloeden.

Van Chicago naar Europa: acid house en rave

Aan het einde van de jaren tachtig sloeg house aan in het Verenigd Koninkrijk. Acid house werd onderdeel van een bredere jeugdcultuur, met feesten in clubs, loodsen en op geheime locaties. De smiley werd een herkenbaar symbool van die periode. De muziek werd sneller, harder en experimenteler, terwijl rave zich ontwikkelde tot een eigen cultuur.

Britse acts als A Guy Called Gerald en 808 State bouwden voort op de nieuwe elektronische klanken. Met Voodoo Ray en Pacific State ontstonden platen die de sfeer van de Britse clubscene goed vangen. Ook acts als Orbital, The Orb en LFO verkenden de grenzen tussen house, techno, ambient en andere elektronische stijlen.

Rave was geen afzonderlijk geluid met vaste muzikale regels. Het was een verzamelnaam voor een scene waarin dj’s en producers verschillende invloeden met elkaar verbonden. Breakbeats, acid, techno en house kwamen naast elkaar terecht op dansvloeren en in dj-sets. Die kruisbestuiving zou ook in Nederland belangrijk worden.

De RoXY en iT: Amsterdam als clubstad

In Amsterdam kreeg de clubcultuur aan het einde van de jaren tachtig en in de jaren negentig een eigen gezicht. De RoXY, geopend in 1987, en iT, geopend in 1989, groeiden uit tot bekende namen in het nachtleven. Ze hadden elk een eigen publiek en uitstraling, maar maakten allebei deel uit van een periode waarin de club steeds meer werd dan een plek om uit te gaan.

Dj’s bepaalden de muzikale richting van de avond. House, techno en verwante elektronische stijlen kregen ruimte naast muziek die ook buiten de clubs bekend werd. De selectie en de manier waarop platen aan elkaar werden gemixt, waren bepalend voor de sfeer.

De Nederlandse scene was geen kopie van Chicago of Londen. Internationale ontwikkelingen werden overgenomen, maar ook aangepast aan lokale voorkeuren en het publiek dat naar de club kwam. Clubs, dj’s, organisatoren en bezoekers gaven de muziek een eigen betekenis. De geschiedenis van de Nederlandse house is dan ook niet alleen een verhaal over platen, maar ook over de plekken waar mensen samenkwamen om ze te horen.

Parkzicht: van house en rave naar hardcore

In Rotterdam speelde Parkzicht een belangrijke rol in de ontwikkeling van de hardere elektronische muziek. De club was onderdeel van een periode waarin house, acid en rave steeds steviger en sneller werden. Uit die ontwikkeling groeide een geluid dat later bekend werd als hardcore en gabber.

Dj Rob was een belangrijke naam in de geschiedenis van Parkzicht. De Rotterdamse scene ontwikkelde een eigen identiteit, met zware kicks, hoge tempo’s en een directe energie op de dansvloer. Producers en dj’s als DJ Paul Elstak, The Prophet, DJ Promo, Neophyte en 3 Steps Ahead hielpen de hardere stijlen verder vorm te geven.

Platen als The Beat Is Flown van DJ Rob & MC Joe, Poing van Rotterdam Termination Source en Braincracking van Neophyte laten verschillende kanten van die ontwikkeling horen. Niet iedere track uit die periode is strikt genomen hardcore, en ook binnen gabber ontstonden verschillende stromingen. De gedeelde geschiedenis ligt vooral in de club- en ravecultuur waaruit deze muziek voortkwam.

Hardcore en gabber werden herkenbare exportproducten en kregen een eigen publiek, met feesten en festivals die tot ver buiten Nederland bekend werden.

Techno, trance en progressive: verwante werelden

Terwijl house zich verder ontwikkelde, groeide techno uit tot een eigen stroming. In Detroit bouwden producers als Juan Atkins, Derrick May en Kevin Saunderson aan een elektronische sound met invloeden uit funk, futuristische soul en Europese elektronische muziek. Later brachten artiesten als Jeff Mills, Underground Resistance en Robert Hood uiteenlopende varianten van techno verder.

Techno en house hebben een gedeelde geschiedenis, maar verschillen in ritmiek, productie en muzikale benadering. Waar house vaak voortbouwt op soulvolle zang, swing en disco-invloeden, kan techno juist de nadruk leggen op repetitie, abstractie en een mechanischer geluid. In de praktijk lopen die grenzen regelmatig door elkaar.

Ook trance ontwikkelde zich in de jaren negentig tot een herkenbare stijl, met melodieën, atmosferische synthesizers en lange spanningsbogen. Platen als The Age of Love en Café del Mar behoren tot de vroege klassiekers. Later groeide Nederland uit tot een belangrijk centrum voor het genre. Tiësto bracht trance naar een internationaal publiek met zijn albums en grootschalige optredens, terwijl Armin van Buuren met zijn producties en radioshow A State of Trance een wereldwijd publiek aan het genre verbond. Ook nummers als For an Angel van Paul van Dyk en Airwave van Rank 1 werden bepalend voor de sound van die periode.

Progressive house en progressive trance zochten weer andere wegen, met geleidelijke opbouw en langere composities. De playlist laat die verschillen naast elkaar horen. Het zijn verwante onderdelen van de elektronische clubcultuur, maar klinken toch net weer iets anders.

Van French touch tot de moderne underground

In de jaren negentig en rond de eeuwwisseling kreeg house nog meer verschillende gezichten. De Franse French touch combineerde house met disco-samples, funk en stevige filters. Da Funk van Daft Punk en Music Sounds Better with You van Stardust werden bekende voorbeelden van die sound. Ook Cassius, Bob Sinclar en andere Franse producers droegen bij aan de internationale belangstelling voor filter house.

Tegelijkertijd bleef er een minder op de hitlijsten gerichte clubcultuur bestaan. Producers als Moodymann en Theo Parrish bouwden voort op de soulvolle en experimentele kanten van house. Green Velvet en DJ Sneak lieten weer andere benaderingen horen, van rauwe clubtracks tot swingende grooves.

Die underground is niet verdwenen. Hedendaagse artiesten als Chaos In The CBD, Ross From Friends, Joy Orbison, Bicep, Overmono en Octo Octa laten zien hoe house en aanverwante elektronische muziek blijven veranderen. Sommigen zoeken aansluiting bij oudere house- en technotradities, anderen mengen die invloeden met breaks, UK garage, ambient of modernere productietechnieken.

De hedendaagse clubmuziek is daarmee geen rechte lijn vanaf één uitvinding. Het is een netwerk van scenes en stijlen die elkaar beïnvloeden, soms uit elkaar groeien en later weer samenkomen.

Honderd tracks, één clubgeschiedenis

De honderd tracks in de playlist vormen geen volledige encyclopedie van elektronische muziek. Daarvoor zijn de geschiedenis en de hoeveelheid genres te omvangrijk. De selectie volgt vooral de ontwikkeling van house en de clubcultuur die daaruit voortkwam, met ruimte voor acid house, techno, rave, trance, hardcore en hedendaagse underground.

Veel van de platen in de playlist hadden vooral een belangrijke rol in clubs en dj-sets. Maar er staan er ook een aantal in die vanuit de club de hitlijsten wisten te bereiken. De muziek op
Amsterdam Dance Event zal nog maar weinig herkenning brengen voor de vroegere bezoekers aan de Warehouse, de RoXY, iT of Parkzicht, maar de populariteit van dance blijft onverminderd.

Voor wie zich onder wil dompelen in de huidige scene is er de Modern Pulse Playlist, de Sunset Chill playlist of de Beast Mode playlist die de hardere stijlen bevat.

Foto: Maor Attias via pexels