Heel Nederland Leest doorbreekt zwijgen over Suriname
Sinds zaterdag kun je gratis het boek Onder De Paramariboom van Johan Fretz bij de bibliotheek halen in het kader van de jaarlijkse leeshappening Heel Nederland Leest. Het doel is deze maand zoveel mogelijk mensen met elkaar te verbinden door samen hetzelfde boek te lezen. Ruim 265.000 exemplaren zijn hiervoor beschikbaar. Dit is afgestemd op de verwachte belangstelling uit eerdere edities. Voor een gratis exemplaar hoef je geen lid te zijn van een bibliotheek.
Onder De Paramariboom speelt zich af in Suriname. 25 november is het precies vijftig jaar geleden dat het land onafhankelijk werd van Nederland. Over het ontstaan van de band tussen beide landen is in Nederland door de jaren heen veel minder aandacht dan in Suriname. Daar heeft het bijvoorbeeld een vaste plek in de geschiedenislessen.
In de 17e eeuw bracht Nederland tot slaaf gemaakte Afrikanen naar Suriname om er te werken op de plantages. Na de afschaffing van de slavernij in 1863 haalde Nederland nieuwe arbeidskrachten uit andere delen van de wereld: contractarbeiders uit Brits-Indië, Java en ook uit China. Nederland creëerde hiermee een samenleving die gekenmerkt werd door spanningen tussen groepen door een combinatie van ongelijkheid, isolatie en culturele verschillen.
Groepen werden vaak op aparte plantages of in wijken gehuisvest, waardoor onderlinge interactie beperkt bleef en wantrouwen groeide. Verschillen in taal, religie en gebruiken versterkten misverstanden, terwijl concurrentie om werk en land de conflicten verder aanwakkerde. Bovendien speelden koloniale machthebbers soms groepen tegen elkaar uit om hun controle te behouden. Nederland had Suriname daarnaast economisch afhankelijk gemaakt van een paar exportproducten.
Te weinig tijd en middelen van Nederland voor de weg naar onafhankelijkheid
In de periode rond de onafhankelijkheid in 1975 kreeg het land weinig tijd en middelen om een stabiele economie en bestuursstructuur op te bouwen, wat direct leidde tot politieke instabiliteit en economische afhankelijkheid. In de jaren daarna, vooral na de militaire coup van 1980, trok Nederland zich verder terug uit directe politieke bemoeienis. Twee jaar later werden 15 tegenstanders van het militaire regime gearresteerd en geëxecuteerd. een gebeurtenis die niet los kan worden gezien van het feit dat Suriname in kritieke tijden op zichzelf was aangewezen. Nadat Nederland zich driehonderd jaar lang had verrijkt, moest het land in een paar jaar tijd het zelf maar zien te rooien. Dat was in een notendop het ‘sociale’ beleid van de toenmalige Nederlandse minister-president Joop den Uyl.
Sinds de onafhankelijkheid in 1975 heeft er slechts één staatsbezoek door een Nederlands staatshoofd aan Suriname plaatsgevonden, van Koningin Juliana in 1978. Volgende maand staat eindelijk het tweede bezoek gepland, van Koning Willem‑Alexander en Koningin Máxima. Na deze korte geschiedenisles terug naar het boek Onder De Paramariboom van Johan Fretz. Een roman over afkomst, identiteit en familie dat op persoonlijke wijze laat zien hoe dit doorwerkt in het heden.
Onder De Paramariboom
De hoofdpersoon Anil Ramdas blikt in het verhaal terug op zijn jeugd in Suriname en zijn ervaringen als migrant in Nederland. Een belangrijk thema is de zoektocht naar identiteit en de spanning tussen twee werelden: enerzijds de hechte cultuur van Suriname, en anderzijds het gevoel van vervreemding en aanpassing in de meer afstandelijke en individuele cultuur van Nederland. Hij schrijft over nostalgie, heimwee en de subtiele vormen van discriminatie die migranten ervaren. Daarnaast reflecteert Ramdas op de rol van taal, religie en culturele gewoonten in het vormgeven van persoonlijke en collectieve identiteit.
Online het gesprek voeren over het boek kan via het platform Hebban of bezoek een leesclub in de buurt. Voor wie meer wil lezen over Suriname is er een leeslijst. Ook zendt NPO diverse programma’s uit over de band met het land zoals Vaarwel Suriname en Suriname – 50 jaar tussen zorg en hoop.