‘In een werkelijk beschaafd land zouden ze er alles aan doen om te zorgen dat iedereen ongestoord kan zitten lezen.’, zegt de moeder van hoofdpersoon Ela in Tot Alles In Beweging Komt, het romandebuut van Ester Naomi Perquin. Het is het ideale boek voor minder beschaafde landen. Zo had ik er geen enkele moeite mee om het boek elke keer na een minuut of tien weer weg te leggen. Pas bij de laatste honderd bladzijden ontstaat het gevoel het boek in één ruk te willen uitlezen.
De eerste helft van het boek beschrijft voor een groot deel de kindertijd van Ela. Dat hoeft alleen niet geschreven te worden alsof de lezer een kind is. Regelmatig bevat het verhaal te veel details. Op elke relatie (moeder, vader, twee broers, tantes en ooms, partners, collega’s) wordt uitvoerig ingezoomd. Zelfs elk laadje dat onder het koken wordt opengetrokken, wordt beschreven. Niet elke beschrijving lijkt ook helemaal doordacht te zijn. Hoe kan iets bijvoorbeeld naar stof óf boenwas ruiken? Dit lijken me geen geuren die op elkaar lijken. Voor de 300 pagina’s zijn ook te veel onderwerpen geselecteerd: een vader die jong overlijdt, een broer met een psychische stoornis, het effect van een schrijver in de familie, het gevangenisleven en misbruik.
Met regelmaat wordt uitleg van gevangenisjargon achterwege gelaten of wordt het pas twintig pagina’s verderop vertaald. Personen worden in jaren 50-stijl op mysterieuze wijze eerst geïntroduceerd en later wordt pas uitgelegd wie ze zijn. De lezer moet daardoor voortdurend informatie onthouden die pas veel later betekenis krijgt.
Tussen de details in Tot Alles In Beweging Komt zitten mooie zinnen
Maar tussen al die onderwerpen en informatie zijn er gelukkig wel zinnetjes die blijven hangen. Deze bijvoorbeeld:“…kijk maar rond, naar broers en zussen, iedereen houdt er een strikt persoonlijke versie van een gedeelde jeugd op na.” Een zin die je direct laat nadenken over je eigen jeugd en dat van je kinderen. Ook deze zin is een leuke, vooral als je in een dorp woont dat idolaat van carnaval is: ‘Mama zei een keer dat katholieken vooral van carnaval en theater houden omdat ze hun zonden zo snel kwijtraken ‘dat ze voortdurend op zoek zijn naar nieuwe’.
Perquin speelt veel met autobiografische elementen in het verhaal. Zo is ook haar vader op jonge leeftijd overleden, is ze cipier geweest en heeft een toxische relatie gehad met een oudere man. Micha, de broer van Ela, wil dat ze in het boek dat ze over haar familie wil schrijven expliciet vermeldt dat alles verzonnen is. En precies dat staat ook op de colofonpagina.
Een paginalange beschrijving van geslachtsdelen blijkt een inleiding tot een uitleg dat het voor een vrouw ook lustopwekkend is om bewaker te zijn in een mannengevangenis. Ik moet toegeven dat sommige beschrijvingen van incidenten in de gevangenis voor mij te gruwelijk waren. Maar ongetwijfeld put Perquin hiervoor uit haar eigen herinnering. De schrijfster laat met deze fragmenten zien hoe belangrijk de saamhorigheid onder het personeel is. Wie niet bereid is zich volledig over te geven aan de groep, zal het er niet lang volhouden.
De roman kantelt
Halverwege kantelt de roman en wel zo dat alle pagina’s daarvoor in een ander daglicht komen te staan. In het boek wordt vervolgens echter opvallend weinig teruggegrepen op deze grote ontwikkeling. Daardoor blijft het vooral een gebeurtenis uit het verleden, in plaats van een hoofdthema van Tot Alles In Beweging Komt. Het is wel weer een extra laag van het hoofdpersonage.
Het een-na-laatste hoofdstuk heeft een geheel andere toon. Het lijkt afkomstig uit een schrijfroes. Schijnbaar geheel associatief bouwt de voorgaande zin volledig op de volgende. Het is het portret van Ela’s ex die haar op haar 17e haar onschuld en eergevoel afpakte. Het blijkt uiteindelijk toch heel wat doordachter in elkaar te steken. Een voor een komen alle kenmerken van een narcist aan bod. Een gewelddadige narcist die haar, ook na haar ontsnapping, nog vele jaren in haar macht zal hebben. Mannen zouden er sowieso goed aan doen het boek Tot Alles In Beweging Komt te lezen zodat ze door de ogen van een vrouw naar zichzelf en hun gedrag kunnen kijken.
Tot Alles In Beweging Komt is redelijk bejubeld, het werd zelfs op de longlist van de Libris literatuurprijs geplaatst. Dat lijkt mij iets te veel eer. Met een dubbele lengte zouden veel van de onderwerpen beter uit de verf zijn gekomen. Maar wie durft het in godsnaam aan om met 600 pagina’s te debuteren?
Onderstaande playlist bevat songs over gevangen zitten in een systeem, relatie of je eigen verleden. Een soundtrack passend bij Tot Alles In Beweging Komt van Ester Naomi Perquin.