Van Oh Happy Day tot Queen: de invloed van gospel op de popmuziek
Gospel en popmuziek lijken op het eerste gezicht misschien weinig met elkaar gemeen te hebben. Toch is de invloed van gospel op de populaire muziek groot. De krachtige zang, de meerstemmige harmonieën, het ritme en de emotionele voordracht van gospel zijn terug te horen in soul, R&B, funk en rock.
Zelfs Queen liet zich erdoor inspireren. Vijftig jaar geleden verscheen Somebody to Love, een van de bekendste voorbeelden van gospel in de rockmuziek.
Voor de aanleiding van deze Throwback Thursday gaan we dan ook terug naar november 1976. Freddie Mercury schreef Somebody to Love met een gospelkoor in gedachten. De stemmen van Mercury, Brian May en Roger Taylor werden in de studio laag voor laag opgenomen. Zo ontstond de indruk van een groot koor, terwijl er uiteindelijk maar drie zangers aan te pas kwamen.
Het resultaat was een opvallende combinatie van de bombastische rock van Queen en de zangtraditie van de gospel. Maar die muzikale ontmoeting was bepaald niet nieuw. De wortels ervan gaan veel verder terug.
Tekst gaat verder na de playlist
Van spirituals naar gospel
De geschiedenis van gospel begint bij de Afro-Amerikaanse spirituals. Deze religieuze liederen ontstonden in de tijd van de slavernij in de Verenigde Staten. Ze vertelden Bijbelse verhalen, maar verwoordden ook het verdriet, de hoop en het verlangen naar vrijheid van de mensen die ze zongen.
Na de afschaffing van de slavernij bleef deze zangtraditie zich ontwikkelen. In de eerste helft van de twintigste eeuw ontstond een nieuwe vorm van religieuze muziek waarin spirituals werden gecombineerd met invloeden uit blues, jazz en ragtime. Vooral in de Afro-Amerikaanse kerken in steden als Chicago kreeg deze muziek een herkenbare eigen vorm.
Een belangrijke rol was weggelegd voor Thomas A. Dorsey. Hij had ervaring als blues- en jazzpianist, maar richtte zich vanaf de jaren dertig steeds meer op religieuze muziek. Dorsey combineerde de emotionele zang en het ritme van de blues met religieuze teksten. Daarmee hielp hij een nieuwe gospeltraditie vorm te geven.
Ook Mahalia Jackson groeide uit tot een van de belangrijkste stemmen van deze muziek. Haar krachtige stem en herkenbare manier van zingen brachten gospel onder de aandacht van een veel groter publiek. De muziek bleef geworteld in de kerk, maar vond steeds vaker zijn weg naar concertzalen, radio en platenwinkels.
Gospel wordt soul
De grens tussen gospel en populaire muziek bleek uiteindelijk minder groot dan vaak werd gedacht. Veel soulzangers begonnen hun muzikale loopbaan in de kerk. Daar ontwikkelden ze de zangtechniek en de emotionele voordracht die later hun handelsmerk zouden worden.
Een belangrijke pionier was Ray Charles. In 1954 nam hij I Got a Woman op, een nummer waarin hij de ritmiek en de zangstructuur van gospel combineerde met wereldlijke teksten. Hij baseerde het nummer onder meer op It Must Be Jesus van The Southern Tones. Het resultaat was een vroege blauwdruk voor soulmuziek: de intensiteit van gospel, maar dan met een onderwerp dat niet langer uitsluitend religieus was.
Ook Sam Cooke maakte de overstap van gospel naar pop. Hij was jarenlang de leadzanger van The Soul Stirrers, een van de invloedrijkste gospelgroepen van die tijd. In 1957 brak hij met You Send Me door bij een veel groter publiek. Zijn soepele stem en gevoel voor melodie maakten hem tot een van de grondleggers van de moderne soul.
De invloed van gospel bleef ook bij andere artiesten duidelijk hoorbaar. James Brown bouwde zijn energieke zang en podiumprésence mede op de tradities van de kerk. Jackie Wilson gebruikte zijn stem bijna als een instrument, met uithalen en versieringen die sterk aan gospel deden denken.
Aretha Franklin: de kerk blijft hoorbaar
Bij Aretha Franklin was de verbinding met gospel misschien nog duidelijker. Ze groeide op in de kerk van haar vader, dominee C.L. Franklin, in Detroit. Als tiener zong ze al gospel en begeleidde ze haar vader tijdens religieuze bijeenkomsten.
Toen Franklin in de jaren zestig doorbrak als soulzangeres, nam ze die achtergrond mee naar de studio. Haar zang combineerde de kracht en emotie van gospel met de vrijheid van rhythm-and-blues. Nummers als I Never Loved a Man (The Way I Love You) en Spirit in the Dark laten horen hoe dicht beide muziekstijlen bij elkaar lagen.
In 1972 keerde Franklin nadrukkelijk terug naar haar muzikale wortels met het livealbum Amazing Grace. De opnamen vonden plaats in de New Temple Missionary Baptist Church in Los Angeles. Het album werd een groot succes en liet horen dat haar religieuze achtergrond en haar status als Queen of Soul onlosmakelijk met elkaar verbonden waren.
Ook The Staple Singers bewogen zich tussen gospel en populaire muziek. De groep begon als gospelensemble, maar groeide in de jaren zestig en zeventig uit tot een belangrijke naam in soul en funk. Met I’ll Take You There scoorden ze in 1972 een grote hit. De religieuze achtergrond bleef hoorbaar, ook toen de teksten en onderwerpen veranderden.
Gospel dringt door tot rock en pop
De invloed van gospel bleef niet beperkt tot soul en R&B. Ook rockmuzikanten ontdekten de kracht van de samenzang, de emotionele zang en de opbouw die zo kenmerkend zijn voor gospel. The Band gebruikte in The Weight meerstemmige zang die aansluit bij de Amerikaanse traditie van gospel en rootsmuziek. Bob Dylan liet zich eveneens inspireren door religieuze muziek. Dat werd vooral duidelijk in de periode waarin hij zich nadrukkelijk met het christelijk geloof bezighield.
Bij The Rolling Stones is de invloed te horen in You Can’t Always Get What You Want. Het nummer opent met een koor en bouwt langzaam op naar een grootse finale. Ook Elton John maakte gebruik van gospelachtige zang en koorpartijen, onder meer in Border Song.
En dan is er Queen. Met Somebody to Love maakte Freddie Mercury van gospel een essentieel onderdeel van een rocknummer. De meerstemmige zang klinkt als een groot kerkkoor, maar de productie en de theatrale opbouw zijn onmiskenbaar die van Queen. Het nummer verscheen in november 1976 als single en groeide uit tot een van de bekendste voorbeelden van de combinatie tussen gospel en rock.
De gospelinvloed blijft bestaan
Ook in de decennia daarna bleef gospel een belangrijke inspiratiebron. Whitney Houston groeide op in een muzikale omgeving waarin gospel een grote rol speelde. Haar moeder Cissy Houston was een ervaren achtergrondzangeres en haar nicht Dionne Warwick behoorde tot de bekendste stemmen van de soul en pop. De krachtige zang van Whitney droeg die traditie verder de hitlijsten in.
Michael Jackson maakte met Man in the Mirror gebruik van een groot gospelkoor om de emotionele boodschap van het nummer te versterken. U2 bouwde in I Still Haven’t Found What I’m Looking For een vergelijkbare combinatie van rock en gospel op. Bruce Springsteen gebruikte gospelinvloeden in zijn latere werk, onder meer in My City of Ruins.
In de moderne R&B en hiphop is de invloed eveneens aanwezig. Alicia Keys combineert soulvolle zang met gospelachtige pianopartijen. Kirk Franklin en Mary Mary brengen juist de hedendaagse gospel dichter bij R&B en hiphop. Ook artiesten als Chance the Rapper en Kanye West verwerken religieuze zang en gospelkoren in hun muziek.
De grenzen tussen gospel en pop zijn daarmee steeds verder vervaagd. Soms gaat het om een rechtstreeks overgenomen zangstijl, soms om een koor, een ritmische structuur of de manier waarop een zanger een nummer emotioneel opbouwt. Niet ieder nummer met een gospelkoor is daarmee gospel, maar de invloed van de traditie is onmiskenbaar.
Vijftig nummers over de invloed van gospel
Van Edwin Hawkins en The Staple Singers tot Aretha Franklin, Stevie Wonder en Queen: de geschiedenis van gospel is ook een geschiedenis van de populaire muziek. De ontwikkeling laat zien hoe een religieuze zangtraditie uit de Afro-Amerikaanse gemeenschap uitgroeide tot een van de belangrijkste bouwstenen van de moderne popmuziek.
De vijftig nummers in deze Throwback Thursday-playlist laten die ontwikkeling horen. Van de gospelklanken van Oh Happy Day tot de rockopera van Somebody to Love: de kerk klinkt op veel meer plaatsen door dan je misschien zou verwachten.
