Gemeente Opmeer onderzoekt de komst van een kerncentrale binnen haar gemeentegrenzen, met name een Small Modular Reactor (SMR). In de presentatie aan de gemeenteraad vorige maand werd gesproken over SMR’s “van de lopende band”. In de praktijk bestaan zulke reactoren echter nog grotendeels als prototype.
SMR-hype versus realiteit
Volgens het World Nuclear Industry Status Report 2024 groeit de kloof tussen de SMR-hype en de werkelijkheid. Zowel de nucleaire industrie als verschillende regeringen verlagen hun financiële en politieke investeringen in SMR-projecten. Uitstel of afstel van projecten komt veel voor, waardoor modulariteit nog niet echt gerealiseerd wordt (World Nuclear Industry Status Report, 2024).
Energieneutraliteit: ambitieus maar uitdagend
Het Nuclear Energy Agency (NEA) noemt de belofte dat nucleaire energie kan bijdragen aan energieneutraliteit ambitieus. Tijd is cruciaal: de EU verwacht de eerste SMR’s op Europese bodem op zijn vroegst rond 2030. Ter vergelijking: in Argentinië duurt de ontwikkeling van een SMR al tien jaar, en een verdere uitstel werd in mei 2024 aangekondigd om financiële redenen. China startte in 2021 met de bouw van een SMR die tussen 2010–2014 werd ontworpen; afronding is gepland in 2026.
De EU wil in 2030 de netto-uitstoot van broeikasgassen met 55% verminderen. Een Europese SMR levert op dat moment nauwelijks een bijdrage. Tegen 2050 moet de reductie 90% zijn; de haalbaarheid van SMR’s als kernoplossing is daarmee beperkt (IEA, 2024).
Opbrengsten van bestaande SMR’s
Volgens Power Magazine (maart 2024) zijn er drie actieve SMR’s: twee in Rusland en één in China. De Chinese draait op 10% van capaciteit, de Russische op 26% en 30,5%. De lage capaciteit beïnvloedt rendabiliteit negatief. Kernenergie draagt momenteel slechts 9,1% bij aan elektriciteit in de betrokken landen, een aandeel dat de afgelopen drie decennia gehalveerd is.
Tegelijkertijd groeide zon- en windkracht wereldwijd tot 460 GW in 2023, 50% meer dan de productie uit kerncentrales. China voegde 200 GW zonne-energie toe versus 1 GW kernenergie (IEA, 2024). Deze trend wijst op een structurele achterstand voor SMR’s.
Kosten van een SMR
Uit het GenCost report (CSIRO, 2024) blijkt dat kleine kerncentrales duurder zijn per MW dan grootschalige installaties.
Analyses van Deutsche Bank en IEA/IRENA bevestigen hoge kosten van nucleaire energie ten opzichte van zon en wind (Deutsche Bank, 2024; IEA, 2024).
Studies in ScienceDirect tonen dat SMR’s bij diverse energietarieven economisch minder aantrekkelijk zijn.
De Correspondent benadrukt dat kernenergie geen duidelijke leercurve laat zien, terwijl zonne- en windenergie kosten blijven verlagen. Veiligheidsmaatregelen, terrorismeweerbaarheid en klimaatbestendigheid verhogen de kosten (ScienceDirect, 2024; De Correspondent, 2024).
Flexibiliteit en overcapaciteit
Een kerncentrale kan in theorie uitgeschakeld worden bij hoge zon- of windproductie, maar dat blijkt economisch ongunstig. Flexibele alternatieven zoals batterijen, waterkracht, gascentrales en elektriciteitskabels naar andere regio’s zijn vaak rendabeler.
Wie gebruikt de energie?
Opmeer telt circa 11.000 inwoners, met een lokaal elektriciteitsverbruik van minder dan 6% van de totale Nederlandse vraag. SMR’s produceren veel meer dan de lokale vraag: overcapaciteit is onvermijdelijk.
Het grootste deel van de opgewekte stroom moet daarom naar industriële afnemers, zoals datacenters of glastuinbouw, worden geleid. Zonder zulke afnemers ontstaan hoge kosten voor opslag of teruglevering aan het net.
Radioactief afval en veiligheid
Zelfs een kleine SMR produceert radioactief afval, dat tientallen jaren veilig moet worden opgeslagen (PNAS Nexus, 2025). Studies wijzen op hogere neutronlekkages en hogere brandstofradioactiviteit bij SMR’s, met mogelijke impact op recycling en veiligheid.
Hernieuwbare alternatieven
Windturbines op zee worden steeds groter, met hogere vollasturen. Slechts 60 × 60 km van de Noordzee is nodig om Nederland van 120 miljard kWh per jaar te voorzien. Wind en zon produceren lokaal, met lage operationele kosten en korte terugverdientijden (RVO Monitor, 2024).
Conclusie
SMR’s in Opmeer zijn voorlopig conceptueel en financieel risicovol. De technologie is experimenteel, opwekking vaak overcapaciteit, investeringen hoog en terugverdientijd lang. Hernieuwbare energie biedt sneller rendement, lagere risico’s en direct lokaal voordeel.
Factbox: SMR versus wind & zon (indicatief)
| Kenmerk | SMR (25–100 MW) | Zonnepark / Windpark |
|---|---|---|
| Investering | €300–380 miljoen | €0,5–5 miljoen per project |
| Doorlooptijd | 10–15 jaar | 1–4 jaar |
| Terugverdientijd | 20–44 jaar | ~10 jaar |
| Operationeel risico | Hoog | Laag |
| Afval | Radioactief, decennia opslag | Geen |
| Lokaal voordeel | Klein zonder commerciële afnemers | Direct voor gemeente en inwoners |
In dit artikel zijn al heel wat onderzoeksuren gaan zitten. Via de donatielink kun je hier een financiële bijdrage voor doen.
Bronvermelding
Foto: By U.S. Government Accountability Office from Washington, DC, United States – Figure 4 Illustration of a light water small modular nuclear reactor (SMR), Public Domain
Voor de samenstelling van het artikel zijn de volgende artikelen en rapportages geraadpleegd:
Presentatie Raad Opmeer
World Nuclear Report 2024
SMR Report February 2024
Power Magazine
SMR: a historyof failure
Financing of Nuclear
Zukunft Strommarkt Deutschland
Cost of Electricity
Ride the wind or go nuclear?
Economics of nuclear power plants
Nuclear Waste From Small Modern Reactors
Stanford on nuclear waste
The Guardian
De Correspondent
Martien Visser
IEA, World Energy Outlook 2024
IEA – The Path to a New Era for Nuclear Energy (2025)
NEA Small Modular Reactor Dashboard (OECD/NEA)
NEA Small Modular Reactor Dashboard (Third Edition 2025 PDF)
RVO Monitor Zon‑PV 2024 (Nederlandse zon‑PV status)
RVO Monitor Wind op Land 2024 (NL windenergie)
Ook ben ik veel dank verschuldigd aan Ton Aarts die met zijn publicaties me op het spoor zette van deze bronnen.
Je moet ingelogd zijn om een reactie te plaatsen.